تبلیغات
پایتخت علم و دانش - خوارزمی
شنبه 28 آذر 1388

خوارزمی

   نوشته شده توسط: آرتین ترشیزی    نوع مطلب :ریاضیات ،

ابوعبدالله محمد بن موسی خوارزمی، ریاضی‌دان پرآوازه‌ ی ایرانی، چنان‌كه پژوشگران اروپایی نیز بدان معترفند، یكی از بزرگ‌ترین ریاضی‌دانان همه‌ی اعصار به شمار می‌آید. با این همه از زندگانی وی آگاهی اندكی در دست است. بر پایه‌ی همین اطلاعات اندك، می‌توان گفت كه وی به احتمال زیاد از حدود سال 170 تا پس از 232 هجری قمری می‌زیسته است. كتاب حساب خوارزمی باعث آشنایی مسلمانان و سپس اروپایی‌ها با رقم‌های هندی و شیوه‌ی حساب هندی شد و كتاب جبر و مقابله نام نویسنده‌اش را به عنوان بنیانگذار جبر در یادها ماندگار كرد. وی را معلم واقعی ملل اروپایی در علم جبر می‌دانند.

  زادگاه

  خوارزمی چنان‌كه از نامش پیداست، در ناحیه‌ی خوارزم و به احتمال قوی در شهرِ كاث، مركز این ناحیه، زاده شده است. ناحیه‌ی خوارزم منطقه‌ای پهناور از جنوب دریای آرال تا شرق دریای خزر و هر دو كرانه‌ی رود جیحون را در بر می‌گرفت. شهر خوارزم یا كاث نیز بر ساحل شرقی همین رود و در جنوب دریای آرال قرار داشت. خوارزم از مدت‌ها پیش از اسلام بخشی از قلمرو پهناور ایران بود و فرمانروایان این ناحیه كه «خوارزم‌شاه» خوانده می‌شدند، دست كم از 1700 سال پیش خراجگزار و فرمانبردار شاهنشاه ایران بودند. خانواده‌ی شاهان خوارزم، كه به گفته‌ی بیرونی نسب خود را به كیخسرو می‌رساندند، تا زمان فتح خوارزم به دست مسلمانان در سال 93 هجری قمری (712 میلادی) و پس از آن تا 385 یا 386 بر این ناحیه فرمان می‌راندند. این سرزمین تا اواسط دوره‌ی قاجار همچنان بخشی از ایران به شمار می‌آمد، تا آن‌كه در این روزگار از نظر سیاسی از سرزمین مادری خود، ایران جدا شد. اما تردیدی نیست كه ارتباط فرهنگی میان خوارزم و ایران، هنوز به قوت خویش باقی است. در تقسیمات سیاسی كنونی، بخش عمده‌ ی خوارزم در كشور ازبكستان و بخش اندك آن در شمال تركمنستان قرار دارد .

   جایگاه خوارزمی در تاریخ ریاضیات جهان

  در اهمیت نقش خوارزمی در تاریخ ریاضیات جهان همین بس كه دو واژه‌ی آلگوریسم یا آلگوریتم كه تا سده‌ی 18 میلادی بر «فنّ محاسبه با ارقام هندی‌» اطلاق می‌شد و امروزه نیز به معنی «روش ویژه‌ی محاسبه در نوع خاصی از مسائل ریاضی» به كار می‌رود، از تلفظ نام خوارزمی در زبان لاتین (زبان رایج اروپا تا سده‌ی 17 میلادی) گرفته شده است. واژه‌ی جبر در زبان‌های اروپایی  نیز بی‌تردید برگرفته از نام كتاب الجبر و المقابله اوست. در اینجا نظرات برخی پژوهشگران برجسته‌ی غربی درباره‌ی خوارزمی به اختصار یاد می‌شود:

 -  آریستید مار پژوهشگر برجسته‌ی فرانسوی (در قرن 19 میلادی) درباره‌ی خوارزمی می‌گوید: «یك موضوع تاریخی را امروزه نمی‌توان انكار كرد و آن این است كه محمد بن موسی خوارزمی، معلم واقعی ملل اروپایی جدید در علم جبر بوده است."

  -  جُرج سارتُن پژوهشگر آمریكایی در كتاب مشهور خود، به نام « مقدمه بر تاریخ علم »، آورده است: «خوارزمی بزرگترین ریاضی‌دان عصر خود، و در صورت در نظر گرفته شدن همه‌ی جوانب، یكی از بزرگترین ریاضی‌دانان همه‌ی اعصار به شمار می‌آید.» او خوارزمی را یكی از بنیانگذاران آنالیز یا جبر به صورتی جدا از هندسه دانسته است.

 - آیلْهارد ویدِمان پژوهشگر مشهور آلمانی اواخر سده‌ی 19 و اوائل سده‌ی 20 میلادی، خوارزمی را یك نابغه و دارای شخصیت علمی ممتاز خوانده است.

 -  اسمیت نیز در تاریخ ریاضیات خود وی را بزرگ‌ترین ریاضی‌دان دربار مأمون به‌ شمار آورده است.  

  آثار خوارزمی

  آثار خوارزمی در تاریخ علم جهان از اهمیتی ویژه برخوردارند و به همین لحاظ پژوهشگران دو قرن اخیر به نشر یا بررسی ارزش علمی آن‌ها پرداخته‌اند.

  -  الجبر و المقابله. در ادامه معرفی خواهد شد.

  - الجمع و التفریق بحساب الهند. در ادامه معرفی خواهد شد.

 - یج . زیج(جدول‌های اخترشناسی) خوارزمی یكی از مهم‌ترین و مشهور‌ترین آثار اوست. این زیج از لحاظ تاریخ ریاضیات و نجوم بسیار مهم است، ی است ه

 - مقاله فی استخراج تاریخ الیهود و اعیادهم. این اثر یكی از كهن‌ترین پژوهش‌های موجود درباره تقویم و گاه‌شماری یهود و كهن‌ترین پژوهش مسلمانان در این زمینه به شمار می‌آید و از این رو بسیار مهم است. 

  - كتاب الرُخامَه. درباره چگونگی ساخت و نصب ساعت‌های آفتابی افقی. امروزه نشانی از این كتاب در دست نیست

-  عمل الأسطرلاب. درباره ساخت اسطرلاب

 -  العمل بالأسطرلاب. دربار ه كار با اسطرلاب

 

 

 

  - صوره‍ الأرض. موضوع این كتاب، چنان‌كه از نامش پیدا است، جغرافیای جهان است. در 1926 میلادی هانس فُن‌مُژیك این كتاب را در لایپزیگ منتشر ساخت. وی در این چاپ نام مؤلف را به اشتباه ابوجعفر محمد بن موسی (یعنی محمد بن موسی بن شاكر) ثبت كرده است.

  كتاب حساب

  این كتاب نخستین اثری است كه در دوره‌ی اسلامی درباره حساب با ارقام هندی نوشته شده و در بسط و رواج حساب هندی، چه در كشورهای اسلامی و چه بعدها در كشورهای اروپایی، تأثیر بسیار داشته است. مسلمانان فن حساب هندی را به طور مستقیم از این كتاب فرا گرفتند و اروپائیان نیز از راه ترجمه‌هایی كه در سده 12 میلادی از این كتاب فراهم آمد با حساب هندی آشنا شدند. خوارزمی در آغاز این كتاب از كتاب جبر و مقابله خود یاد كرده است. با این حساب باید گفت كه این كتاب دومین كتاب ریاضی برجای‌مانده از دوره اسلامی است.

  متن عربی این كتاب از بین رفته اما یك نسخه خطی از ترجمه لاتینی این كتاب كه در میانه‌ی سده 12 میلادی صورت گرفته در كتابخانه كمبریج موجود است. این نسخه كه در سده 13 میلادی كتابت شده است با عبارت Dixit Algorismi یعنی، خوارزمی گفته است) ترجمه‌ی عبارت «قالَ الخوارزمی») آغاز می‌شود و با مثالی درباره‌ی ضرب كسرها پایان می‌یابد. همین عبارت موجب شد كه اروپائیان فن محاسبه با ارقام هندی را آلگوریسم (و بعدها در زبان انگلیسی آلگوریتم) بنامند.

  دو كتاب مهم لاتینی رابطه بسیار نزدیكی با كتاب حساب خوارزمی دارند كه عبارتند از : كتاب آلگوریسم حساب عملی. این كتاب نه از روی متن اصلی الجمع و التفریق خوارزمی، كه از روی یك تحریر عربی ناشناخته آن به لاتین ترجمه شده است. مترجم این كتاب احتمالا یوهانس اسپانیایی (یا طُلَیْطَلی یا سِویلی)، مترجم مشهور عربی به لاتینی است كه از 1135 تا 1153 میلادی در طُلَیْطَله (تولدوی اسپانیا) به كار ترجمه مشغول بود. بخش نخست این ترجمه و نسخه خطی كمبریج (یعنی ترجمه‌ی متن اصلی كتاب خوارزمی) شبیه هم هستند. كتاب آلگوریسم حساب عملی مشتمل است بر شرح ارقام و اعمال اصلی حساب با روش هندی و استخراج جذر و غیره .

 كتاب شرح آلگوریسم در فن نجوم. این كتاب را شخصی ناشناس به نام « استاد A » تألیف كرده است. چند نسخه خطی از آن موجود است كه یكی از آنها در 1143 میلادی نوشته شده است. ممكن است مقصود از استاد A ، آدلارد باثی (مترجم زیج خوارزمی) یا رابِرت چِسْتِری (مترجم جبر خوارزمی) باشد. هر دو شخص یاد شده انگلیسی بودند و در همین ایام در انگلیس و اسپانیا مشغول فعالیت بودند. در این كتاب اصول حساب و هندسه و موسیقی و اخترشناسی در 5 مقاله بیان شده و ممكن است كه این مطالب بر گرفته از آثار خوارزمی و از جمله كتاب حساب او باشد.

  سخنانی از خوارزمی

  دانشمندان روزگاران گذشته، و خردمندان ملت‌های پیشین پیوسته سرگرم نگارش و تألیف بوده‌اند. آنان به اندازه‌ی توان و دانش خود، برای آیندگان، در هر رشته‌ای از دانش، آثاری تألیف كرده‌اند؛ بدان امید كه در سرای دیگر، پاداشی یابند و در این جهان نیز نام نیكی از آنان برجای ماند. نام نیكی كه همه‌ی ثروت‌ها و پیرایه‌های مادی، با آن‌كه با رنج بسیار به دست می‌آیند، در برابرش ناچیز است. شوق رسیدن به نام نیك است كه رنج كشف رازهای دانش، و زحمت حل مشكلات علمی را بر دانشمند آسان می‌سازد .

   مردم دانشور سه دسته هستند :

  دسته‌ی نخست كسانی هستند كه برای نخستین بار دانشی ناشناخته را می‌شناسند و مردمان دیگررا نیز با آن دانش آشنا می‌سازند و آیندگان را میراث خوار علم خویش می‌سازند.

  دسته‌ی دوم كسانی هستند كه می‌كوشند با شرح و تفسیر آثار پیشینیان، درك مطالب این آثار را بر دیگران آسان سازند. آنان با روشن ساختن نكات مبهم آثار دانشمندان پیشین، راه‌های ساده‌تری برای بیان مطالب آن‌ها می‌یابند و با این كار نتیجه‌گیری از آن‌ها را آسان می‌سازند.

  دسته‌ی سوم نیز كسانی هستند كه اشكالات و آشفتگی‌های آثار پیشینیان خود را درمی‌یابند. پس این اشكالات را برطرف می‌كنند و آشفتگی‌ها را سامان می‌بخشند. آنان با خوشبینی به كار مؤلفان این آثار می‌نگرند و بر آنان خرده نمی‌گیرند و از این كه متوجه‌ی اشتباه دیگران شده‌اند بر خویشتن نمی‌بالند

 

 

 


viagra canada
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:22 قبل از ظهر

You actually explained this adequately!
viagra buy online rx online viagra online prescription how to buy viagra online without prescription how to buy viagra safely online buy viagra low cost buy now viagra where can you buy viagra online safely buy viagra on line buy viagra for men
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:29 قبل از ظهر

Thanks a lot. Loads of data.

compare prices cialis uk cialis online cialis kaufen wo does cialis cause gout tadalafil 20 mg cialis side effects price cialis wal mart pharmacy acquisto online cialis cialis daily link for you cialis price
Cialis prices
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:20 قبل از ظهر

Kudos. Plenty of data!

link for you cialis price achat cialis en europe only best offers cialis use buy generic cialis cialis 5 mg para diabeticos generic cialis levitra canada discount drugs cialis generic cialis with dapoxetine achat cialis en itali cheap cialis
Cialis canada
جمعه 7 اردیبهشت 1397 09:00 بعد از ظهر

You actually reported that fantastically!
cialis coupons printable cialis farmacias guadalajara venta cialis en espaa canadian cialis cialis in sconto dosagem ideal cialis tarif cialis france click now buy cialis brand cialis tablets australia acheter du cialis a geneve
Buy viagra online
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:27 قبل از ظهر

Thank you. Lots of content!

buy viagra ireland online viagra without prescription levitra buy pharmacy online canadian viagra online buy sildenafil viagra buy cheap viagra online without prescription buy viagra now buying viagra online safe get viagra
Online cialis
شنبه 18 فروردین 1397 01:04 قبل از ظهر

Fantastic data. Thanks!
prescription doctor cialis purchasing cialis on the internet cialis lilly tadalafi cialis rezeptfrei 5 mg cialis coupon printable bulk cialis precios cialis peru where cheapest cialis cialis generico cialis lilly tadalafi
Online cialis
دوشنبه 28 اسفند 1396 05:04 قبل از ظهر

Whoa a good deal of valuable knowledge.
buy generic cialis preis cialis 20mg schweiz we like it cialis price buy cialis online nz cialis pills in singapore order generic cialis online buy online cialis 5mg cialis qualitat order cialis from india buying cialis on internet
How do you prevent Achilles tendonitis?
دوشنبه 27 شهریور 1396 02:46 قبل از ظهر
Having read this I believed it was rather informative. I appreciate you spending some time and energy to put this article together.
I once again find myself spending way too much time both
reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر