تبلیغات
پایتخت علم و دانش - تمدن اسلامی وریاضی
شنبه 28 آذر 1388

تمدن اسلامی وریاضی

   نوشته شده توسط: آرتین ترشیزی    

دانشمندان اسلامی نیز،پایه گذار مثلثات سطحی وحجمی اند. بخشی كه در قضاوت نهایی بین یونانیان وجود نداشته است.
بوجود امدن این بخش سودمند ،باالهام از مینلائس و قضیه عرضی اوست كه آنان بجای سینوس و تانژانت و فرمول،اصل مثلثات را قرار دادند.
باترجمه ی كتاب الزیج الصابی ابی عبدالله معروف به البتانی بزبان لاتین در اروپا ،لغت سینوس در زبان ریاضی تمام ملت های جهان راه افتاد. به این ترتیب كه آن ترجمهاز عربی به لاتین ،لغت عربی جیب یعنی سینه بابرآمدگی و یاكیسه است. آنان بجای وترهای كمان كه یك چهار گوشه ی كامل فضائی است،سینوسی را كه عبارت از جوانب و زوایای مثلث فضائی می باشد ،به كار می برند وكسینوس و تانژانت و كتانژانت راتنظیم و جدول سینوسی و تانژانت را محاسبه می كردند.
اروپا همچنین از دانشمندان اسلامی ،نجوم و تقسیمات 6/1 را اموخت. كه تقسیم دایره نیز بر ان مبناست. این تقسیمات بر اساس 60 وسیله بابلیها اعمال شد ولی ناكامل كه با تقسیمات براساس 10 یونانیان مخلوط شده بود.بعدها بوسیله دانشمندان اسلامی كاملا براساس 60 قرار شد،ودر خدمت محاسبات نجوم قرار گرفت و پیش از آنكه یك انگلیسی و یك المانی ،محاسبات مشتقات ،یفرنسیال را تعبیه كنند،دانشمندان اسلامی در طول هفتصد سال ،به مسائل اصولی ان محاسبات نیز اندیشیده اند.
ابن سینا یكی از مغزهای مستعد تمدن اسلامی است و آوسیا در اروپا معروف است و او را یكی از معلمین با نفوذ روش مكتبی اسكولاستیك می دانند وهمچنین یكی از دانشمندان علوم مذهبی،الغزانی در اروپا به الغازل معروف است. این هردو در ایران متولد شده اند.
ابن سینا كه در پانزده سالگی نزد زغال فروشی محاسبه ی هندسه را آموخت بعدها به ریاضی و نجوم پرداخت و در جهات دیگر علمی خلاقیت فراوانی در او ظهور كرد.
او تمام بخش های علم طبیعی را بوسیله معلوماتی كه بدانها اضافه كرد و قبلا كسی به آن فكر نیفتاده بود،غنی تر نمود. ضمنا مساله كوچكترین مقیاس را چه در مذهب و چه در فیزیك و ریاضی مطرح كرد. سئوالی كه در قرن17 میلادی به اختراع محاسبه بی نهایت كوچكها بوسیله نیوتون ولایپنیتس انجامید.
بنابراین مسلمانان بودند كه باترجمه كردن آثار یونان قدیم از زبان یونانب به عربی و شرح هایی كه بر آنها نوشتند و نیز آثار خودشان آن روحیه ی علمی فكر كردند كه از ان به بعد فقط به هوشیاری و تغذیه احتیاج داشت. بااعداد محاسباتشان و با وسائل تكمیل یافته علمی شان و با محاسباتشان آرتیمیتیك و با جبر و هندسه فضائی و علم اشعه اپتیك اروپا را به مرحله ای رساندند كه بتوان بر پایه تحقیقات علمی خود و اكتشافات واختراعات خود،از آن به بعد ،رهبری بخش علوم طبیعی را بدست بگیرد."
در كتاب تاریخ علم كمبریج درباره ی نقش مسلمین در پیشبرد ریاضیات می نویسد:
"
قرن دهم شاهد پژوهش و پیشرفت بیشتری در ریاضیات بود،چه در هندسه ،چه در جبرو چه در مثلثات .
سنان بن ثابت بن قروه،نوء ثابت قروه،خود را به هندسه سرگرم كرد و پرگاری ساخت كه طول یك شاخه اش قابل تغییر بود و برای كشیدن بیضی و سایر مقاطع مخروطی به كار می رفت . كار مثلثات به تهیه ی جدول سینوس ها متمركز شدو ابن یونس مقادیرش را تا چهاررقم اعشار به دست اورد،قضیه سینوس نیز كشف شد كه تا امروزدر مورد مثلث های واقع برسطح كروی به كار میرود .
همچون در اختر شناسی كه مثلث های واقع بر كره ی فلكی مورد سنجش قرار می گیرد از همین روست كه این قضیه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. دقیقا معلوم نیست كه ان را به كی مدیونیم ،به سنان،خجندییا ابوسفر عراق،ولی به یقین می دانیم كه آنرا به یكی از این ریاضیدانان مسلمان مدیونیم.
در جبر،كرچی استفاده از دو جمله ای ها توسعه داد و وظیفه خاص جبر را،تعیین مجهولات بااستفاده از مقدمات معلوم دانست.
ولی ریاضیدانان همه فن حریف در قرن دهم،ابوالوفا بود.او راهنمای خوبی درحساب عمل نوشت،به نام كتاب ضروریات علم حساب برای كاتبان و كاسبان و راهنمای همانندی در هندسه به نام كتاب ضروریات ساختمان هندسی برای اهل صنعت،او در كتاب اخیر ،مسائل دوبعدی و سه بعدی رافقط بااستفاده از پرگار و خط كش حل كرد. این نوع هندسه ی علمی ،یونانیان رامنقلب می ساخت. چ.ن هندسه برای انان فقط فن نظری بود.ساخته های هندسیابوالوفا چنان به سهولت قابل استفاده بودند كه در دوره ی رنسانس ئسیعا در اروپا رواج یافتند. در مثلثات او جدول های تازه ای فراهم اورد و راه هایی حل بعضی مسائل مثلث های كروی پیداكرد".
یكی از بزرگان وادی ریاضیات واعداد،ابوریحان بیرونی است ،نویسنده ی كتاب فلاسفه شیعه می نویسد:
"
بیرونی در ریاضیات و همچنین علوم دیگر از قبیل فلك شناسی،طب،تاریخ و دیگر موضوعات ،كتابهایی دارد. كتابهای او منقح و مختصر و مفید است. از كتابهای ریاضی او التفهیم لاوائل الصنائه التنجیم است.در این كتاب از هندسه و حساب و جبر و اعداد بحث می كند .سپس به بیان هیئت عالم و احكام نجوم می پردازد.
این كتاب به طریقه سئوال و جواب تنظیم و به زبان ساده و اسان تحریر شده و دارای اشكال و نقشه هایی است . كتاب ترجمه مافی براهین سدهانه(السند هند) من طریق الحساب و كتاب كیفیه رسوم الهند فی تعلیم الحساب و مقاله ای در استخراج كعبها و ضلعها و كتاب استخراج وترها به واسطه ی خواص خط منحنی كه در انها یك سلسله مسائل هندسی را اورده و طریقه ی ابتكاری خود رادرحل بعضی از ان مسائل به كار برده است.از این كتاب خلاصه ای به عمل آمده است ودر ان برای حل برخی از مسائل ریاضی از روشهای ابتكاری و براهین را به كار نمی برد.بعضی از مسائل علمی ،كه بیرونی در ا بحث كرده،در كتابهای جبر جدید به طور متفرق دیده می شود. بیرونی كتابی به نامالارقام و كتابهای دیگری در ریاضیات دارد."
همچنین از دیگر ریاضیدانان مسلمان غیاث الدین كاشانی است كه در كتاب فلاسفه شیعه می نویسد:
"
در ریاضیات از تالیفات او رساله المحیطیه است كه در ان رساله كیفیت نسبت محیط دایره را به قطر ان معین می كند ودر این تحقیق به جایی می رسد كه قبل از اوكسی متوجه ان نشده بود.اسمیت اعتراف می كند كه مسلمانان در زمان غیاث الدین كاشانی در استعمال قواعد اعشاری از اروپائیان جلوتر بودند و به كسور اعشاری اگاهی داشتند. رساله ی الجیب و اوتر در هندسه نیز از او است،و مولف،خو در كتاب المفتاح گفته است كه این عمل بر قدما مشكل بود چنانكه صاحب مجسطی در این مورد گفته است كه راهی برای بدست اوردن ان نیست.از مهمترین تالیفات كاشانی در ریاضیات مفتاح الحساب استكه برخی از قواعد حسابی را كه كشف كرده است در این كتاب گنجانیده و صالح زكی ان را اخرین كتاب مفصلی میداند كه ریاضیدانان شرق تالیف كرده اند. كاردی فو وهمچنین اسمیت اعتراف می كنند كه كاشانی توانست قانونی برای تعیین مجكوع اعداد طبیعی دز توان چهارم بیابد."
و درباره ی خواجه نصیرالدین طوسی از ریاضیدانان بزرگ اسلامی می نویسد:
"
از اعلام ریاضیدانان،خواجه نصرالدین طوسی است كه در فاصله ی 597_672 هجری می زیست . او از بزرگترین دانشمندان جهان است كه علاوه بر فلسفه و كلام و فلك ،در جبر و حساب وهندسه و مثلثات و سایر علوم ریاضی نیز نبوغ خاصی از خود نشان داد و تالیفات گرانبهایی دارد. برخی از مولفات او در ریاضیات عبارتند:كتاب«الاصول و الفروع_رساله فی البدیهیه الخامسه»،كتاب«تسطیح الرض و تربیع الدائره»،كتاب«قوائد الهندسه»،كتاب«مساحه الاشكال البسیطه و الكرویه»،كتاب«الجبر و المقابله»،كتاب«جامع فی الحساب فی الیخت و التراب»،كتاب«مقاله فی البرهنه»در اینكه مجموع دو عدد فرد مربع ،مربع نیست.
كتاب«الشكل القطاع»و این كتابی است كه در باب خود ،منحصر به فرد است،غربیان آن را به لاتینی و فرانسوی و انگلیسی ترجمه كرده اند و قرنها منبع و مدرك علمای اروپا بود و معلومات خود را در مثلثات مستوی و كروی از آن می گرفتند. ریجیو مونتاس در نوشتن كتاب مثلثات خود براین كتاب اعتماد داشته و از ان مطالبی را نقل كرده است.
طوسی نخستین كسی است كه حالات ششگانه ی مثلث كروی قائم الزاویه را به كار برده وان رادر كتاب مزبور خود اورده است. شكی نیست همان طور كه استاد طوقان می گوید: این كتاب اثر بزرگی در مثلثات و پیشرفت انها داشته است و دانشمندان پس از او چیز مهمی بر نظریات مندرج در این كتاب نیافزوده اند.
عظمت مقام علم طوسی و تاثیر او در تاریخ تحول فكری اعم از ریاضی و غیر ریاضی بیشتر از اینجا معلوم میشود كه بدانیم نسبت مثلثات به ریاضیات مثل نسبت نمك به خوراك است و از علوم ریاضی و مباحث فلك شناسی و هندسی،مثلثات نقش مهمی داردو اصولا امكان ندارد كه در این علوم از مثلثات بی نیاز باشیم.مثلثات عامل اساسی در استفاده و به كار بردن قوانین طبیعی و هندسی در میدان های اختراع و اكتشاف است.
از دیگر ریاضیدانان اخیر شیخ بهاء الدین عاملی است كه از مشهورترین علمای ریاضی و دیگر علوم بود. مهمترین تالیفات او در این موضوع خلاصه الحساب است كه در ایران و در كلكته ودر برلین به چاپ رسیده و به فرانسه نیز ترجمه شده است. او كتابی دیگر بنام بحرالحساب و جبرالحساب دارد كه در این كتاب اخیر براهین بسیاری از نظریات هندسی خود را شرح داده و قواعد مساحتها و حجم ها و یك سلسله اصول و مبادی حساب را به تفضیل آورده است."


How do you prevent Achilles tendonitis?
دوشنبه 27 شهریور 1396 01:53 قبل از ظهر
Pretty great post. I simply stumbled upon your weblog and wished to say that I've
really enjoyed browsing your weblog posts. After all I will be subscribing for your feed and
I am hoping you write again soon!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر